Vin

Ik start
ik schrijf
jij stopt
je naakte handen in
de naakte zakken van
je uitgeklede lijf
je wacht
ik weet geen blijf
met al mijn aangeklede woorden
verspreid over de slaapkamervloer
je lacht
ik verroer
geen voet
aan de verzen
of de vinnen op je rug
jij vraagt
kom je nog
en dus kom ik
veel te vlug
jij fluistert
is dit liefde want
als jij mij schrijft
schrijf ik je vast terug.

 

Labyrint

Er lopen lege mensen over lege straten en pleinen;
ze schuiven als glazen geesten door mijn doorzichtige verhalen.
Ik laat ze in mijn onzichtbaar geschreven stad verdwijnen
tussen spiegelpaleizen, blind in labyrinten verdwalen.

Ze zien in gelijmde scherven hun onvermijdelijk lot verschijnen,
honderdmaal door licht gebroken, in ontelbare fractalen,
in de figuren die naar hun handen graaien, in holle refreinen
die zij door mijn waan gedwongen moeten herhalen.

Maar hen bevrijden doe ik niet, want tussen droom en daad
staan wetten in de weg en praktische bezwaren;
ik kan geen wereld tekenen waarin ook jij dan niet bestaat,

waarin mijn pen niet geleden leed moet evenaren,
waarin mijn schrijven nooit meer over gaat
maar waar ik dat niet langer moet verklaren.

 

 (stijloefening naar 'Het Huwelijk' van Willem Elsschot - atelier 16/11)

Vingertoppen

“How many roads must a man walk down, before you call him a man?”  De stem van good old Bawb kraakt vanop de pick-up. Het is vandaag 24 mei 2021 en ter ere van meneer Zimmermans tachtigste verjaardag heb ik zijn ‘Greatest Hits’ nog eens op de platenspeler gelegd. De lentedatum van vandaag laat zich echter op geen enkele manier spiegelen aan de grijze lucht van waaruit de regen neerplenst op mijn terras. Van de platenspeler naar mijn werktafel. De rommel wat opruimen. Gisteren nog tot laat gewerkt aan mijn portfolio voor het schrijversatelier. De stapel schriftjes, papieren, mails en evaluaties vertalen de geordende chaos in mijn hoofd. “The answer my friend…”, zingt de Nobelprijswinnaar op de achtergrond. Hoewel de man zijn oeuvre geen commentaar behoeft, kan ik nog steeds niet de vinger leggen op welke zin of passage uit zijn songboek voor mij het uithangbord mag zijn voor zijn Nobelprijswaardig literair talent. Enerzijds zijn er te veel om uit te kiezen, en anderzijds ken ik nog te weinig van wat hij allemaal ooit schreef. Het houdt me wel bezig. Niet zozeer Dylan, maar de gevoeligheid voor het brute talent waarover sommige mensen beschikken om met enkel woorden iets te creëren wat tijdloos onze menselijkheid weet te vatten. Schrijvers, dichters, songwriters…

Ik weet eigenlijk niet of het dat is wat mij ook zo vaak aan het schrijven zet. De meta-zoektocht naar de excellentie van taal in het schrijven over taal. Nu ik weer een portfolio indiende, kon ik alleen maar vaststellen dat wat ik het afgelopen jaar schreef, voor mezelf absoluut niet het niveau bereikte waar ik naar streef. Ik vond hier en daar wel een leuke vondst of een spitsvondige paragraaf, maar het blijven gewoon vingeroefeningen en stijlgymnastiek. Als het portfolio voldoet, mag ik volgend academiejaar mijn afstudeerproject aanvatten. Eén werk, dat samenvat wat ik wil schrijven en hoe ik dat doe. Het is een overweldigende gedachte. Want wat heb ik in hemelsnaam te vertellen? Er zit in mijn vingertoppen geen boek ongeduldig te wachten om geschreven te worden. Er worden wat mij betreft al veel te veel boeken geschreven. Te veel mensen denken dat ze schrijvers zijn. Uitgeverijen geven aan dat de pandemie een onoverzichtelijke toename in ingestuurde manuscripten heeft veroorzaakt van mensen die in de lockdown plots bedachten dat ze een verhaal te vertellen hadden. Het is hun gegund. Maar waarom zouden al die verhalen ook daadwerkelijk in boekvorm moeten verschijnen? Boeken zijn me als medium te kostbaar om te worden gebruikt voor middelmatigheid. Een boek heeft iets sacraal. Je zal mij ook nooit betrappen met een kindle of e-reader. Een tijdloos verhaal verdient papier. 

 

 

Het is ironisch dat ik een schrijversatelier volg en er tegelijk van overtuigd ben dat schrijven niet iets is wat je kan leren. Je kan technieken verfijnen en genres ontleden, maar uiteindelijk komt het neer op bruut talent. Volgens mij is dat in alle menselijke disciplines zo. Het is het verschil tussen het beoefenen van een vaardigheid en het beoefenen van een kunst. De grootste muzikanten uit de geschiedenis volgden niet noodzakelijk de langste opleiding. Ik ben het in dat opzicht helemaal eens met literair criticus Fran Lebowitz: er zijn te veel mensen die zichzelf schrijver noemen omdat ze een schrijversopleiding volgden, maar ze hebben zelf amper ooit een boek gelezen.  Lebowitz heeft uiteraard zo haar eigen critici. Ze is een schrijfster zonder boeken. Haar oeuvre bestaat grotendeels uit twee bundels van essays uit de jaren 70. Sinds toen is haar hoofdbezigheid het verslinden van boeken - ze heeft een privécollectie van 10 000 boeken – en het spreken over schrijven. “Wil je leren schrijven? Leer dan eerst hoe je moet lezen.” 

The Strand Bookstore - New York

 

The Strand, New Yorks grootste boekenwinkel, heeft de volgende quote van Lebowtiz gecommercialiseerd op haar totebags en koffiebekers: “Think before you speak. Read before you think.”. Het is een prachtig credo voor de literatuur. Een duidelijke richtlijn voor wie The Strand binnenwandelt en er net als ik uren kan verdwalen in het doolhof van boekenrekken dat zich over vele verdiepingen uitstrekt en waarin je piekfijne pareltjes en unieke vondsten op de kop kan tikken voor een absoluut koopje. Mijn eigen boekencollectie zou zich in een mum van tijd vermenigvuldigen als The Strand op mijn dagelijkse pendelroute lag. Het dichtste wat er hier, lokaal, in de buurt kwam, waren de uren die ik jaarlijks ging spenderen op het Boekenfestijn in de Brabanthal waarvan ik steevast terugkeerde met een draagtas vol boeken en een stijve nek en schouder van het lezen van de verticale titels op de duizenden boekruggen. Het Boekenfestijn bestaat spijtig genoeg niet meer, maar haar erfenis staat nu in mijn persoonlijke thuisbibliotheek. Ze zijn zo wat mijn kostbaarste bezit. Aan iemands boekenkast kan je zien wie hij is. Nu en dan ontlenen mensen boeken uit mijn bescheiden bib. Ik deel hen graag. Zo lang ze maar terug komen. Kostbare boeken voor kostbare mensen. “Alleen wie alle verhalen kent, kent de wereld.”, schreef Mulish ooit. Sinds de mens het schrift ontwikkelde, schreef hij zijn verhalen. Vereeuwigd op papier. De deuropeningen naar andere werelden en tijden. Het regent buiten nog steeds. Fran Lebowitz klinkt gedecideerd: “Without reading, you are stuck with life.”