Pandora, op mijn rechter onderarm,
kijkt gefascineerd naar de overkant; een nieuwe buurman heeft bezit genomen van
mijn linker onderarm: Prometheus, uit het geslacht ter Titanen.
De Titanen die, volgens de
Oudgriekse overlevering, strijd leverden tegen de Olympiërs, die later de Griekse
godenfamilie zouden worden, om de heerschappij over de werelden. Prometheus nam
echter geen deel aan deze mythische oorlog. Hij zat opgesloten toen Zeus en de
zijnen de generatie van hun agressieve
vader Cronos versloegen.
Nadat Zeus en zijn broers, na hun
overwinning, het koningschap over de verschillende werelden hadden verdeeld,
bekeek de kersverse oppergod zijn territorium en bedacht dat er in de schepping
nog één ding ontbrak: een creatuur om te heersen over alle andere levende dingen.
Die scheppingsopdracht gaf Zeus aan Prometheus.
Zo zette Prometheus zich aan zijn
legendarische werk. In Panopeus, een kleine polis die je vandaag nog kan
bezoeken, vond hij de klei waaruit hij, naar gelijkenis van de goden, de mens
zou boetseren. Athena, de lievelingsdochter van Zeus, godin van de wijsheid,
blies zijn schepselen de levensadem in en gaf hen zo het vernuft om over de
anderen te heersen.
Zeus was tevreden, maar
Prometheus had meer ambitie voor zijn pas geschapen kinderen. De mens was
zelfstandig maar nog voor alles afhankelijk van de goodwill van de goden. Zo
had Zeus het gewild. De oppergod behield controle over de evolutie van de mens
door hen de controle over het vuur te ontzeggen. Maar dat was buiten de
schranderheid van Prometheus gerekend. Buiten het zicht van Zeus, stal hij het
vuur uit de smidse van de goden, waartoe hem toegang was verleend door Athena.
Hij bracht het gloeiende kooltje , in een gedroogde venkelstengel, naar de
mensen.
De komst van het vuur betekende
voor de mens de start van de beschaving. Zij leerden pottenbakken en metaal
smeden en wisten zich nu te beschermen tegen hun natuurlijke vijanden, hadden licht
en warmte. De mens stond nu, dankzij Prometheus, stevig op eigen benen en de
goden, met Zeus op kop, vreesden dat deze creatieve mens hen niet langer zou
aanbidden nu hij aan onafhankelijkheid had gewonnen. Rond de brandende mensenvuren
ontstond ook de haard. De hoeksteen van het gezin en bij uitbreiding van de
stam over de generaties heen. Rond de haard ontstond tenslotte het verhaal.
Vandaag wordt in de mythe van
Prometheus bovendien gelezen dat hij samen met het fysieke vuur, het
natuurelement, ook de menselijk vlam ontstak. De genster die in latere culturen
onze menselijke ziel zal worden genoemd. Het vuur dat ons bewustzijn, onze
passie, onze inspiratie, onze bezieling bracht. Hierin lag de geboorte van de menselijke
creativiteit en wijsheid, onze rede, filosofie en kunsten. Prometheus had zijn
schepping vervolmaakt.
Het lot van onze Titaan is
minstens zo bekend als zijn daden. Woedend om zijn ongehoorzaamheid laat Zeus
Prometheus vastketenen aan de Kaukasus waar hij tot het einde van zijn
onsterfelijke dagen het gruwelijke lot moet ondergaan dat er elke dag een
adelaar bij hem neerstrijkt die met bek en klauwen Prometheus’ lever uit
scheurt. Diezelfde lever groeit elke nacht weer aan om de volgende dag weer
verorberd te worden. Het zal Herakles zijn die een einde maakt aan het lijden
van Prometheus, en hem ook helpt verzoenen met Zeus.
 |
(met veel dank aan Charlotte aka backtobasicstattoo, Hell Tattoo Leuven) |
Op mijn linker onderarm krijgt
hij voortaan zijn onuitwisbare plaats, tegenover zijn schoonzus Pandora. Waarom?
Omdat Prometheus de eerste humanist was. De eerste die geloofde in het
potentieel van de mens. Onafhankelijk van de wil van de goden. Prometheus wist
dat een kleine vonk zou volstaan om het innerlijke vuur van de mens te
ontsteken. Het was de eerste verlichting die de mens doormaakte, de ontvoogding.
Hij geloofde in de maakbaarheid van de mens: dat de mens, eenmaal geïnspireerd,
in zichzelf de honger naar de zelfontplooiing zou vinden. Dat de mens zou
beginnen aan zijn oneindige zoektocht naar wijsheid en kunst, taal en
vaardigheid, filosofie en literatuur. Prometheus was onze eerste leerkracht.
Onderwijs is namelijk net dat: de kleine vonk voorzien van waaruit een eigen
vuur kan gaan branden. De jonge en onwetende mens de instrumenten en passie aanreiken
zodat hij vanuit zijn eigen talenten zijn leven vorm kan geven; hem leren dat als
we iets van het leven willen maken, we dat zelf zullen moeten doen. De naïviteit
uitdagen van hen die nog verhopen dat een bovennatuurlijke tussenkomst hun
geluk zal verzorgen.
Prometheus voorzag ons van ons
eigen goddelijke vuur, berustend in het lot dat hem zou wachten. “Pro–metheus” betekent
namelijk letterlijk “hij die vooruit ziet/denkt”. (cfr zijn broer Epimetheus; ‘hij
die terug kijkt’). Dat betekent dat hij wist wat er zou volgen en alsnog bij
zijn beslissing bleef. Het openlijk verwerpen van het dreigement van de
verdoemenis. Hij toonde de mens zich niet te laten afschrikken door een
goddelijke afrekening die buiten onze wil zal worden vereffend, dat we niet
mogen toegeven aan de idolatrie en blind geloof, maar dat we ons net zoals hij
moeten houden aan de bereidheid tot zelfopoffering voor het geloof in onze eigen
keuzes.
Het is zoals ik een half jaar
geleden in mijn nieuwjaarsbrief schreef: “Misschien is het nu wel tijd dat
we de wil van de moderne dwingelanden, idolen en goden niet langer als dogma’s
ondergaan, maar dat we met veel dankbaarheid de lichtdragers in ons leven
omarmen. In welke vorm ze zich aan ons ook tonen. De punten van licht,
vurigheid, warmte en inzicht, de leraars, de bevrijders, … die zich tegen
conventies en verwachtingen in, tegen de dreiging van een extrinsiek opgelegd
lot, over ons ontfermen. Laat ons de bevrijders bevrijden. Laat ons zelf ook
uit onze ketenen breken. De aan ons opgelegde goden en hun bijhorende
dreigement van een aan ons ontnomen lot verwerpen. Laat ons het vuur brengen
naar de mensen en gemeenschap die ons omringen, en uit dat grote hernieuwende
vuur, als feniksen herboren worden. We zijn elkaar bij gebrek aan licht uit het
oog verloren. Laten we ons Prometheïsche vuur opnieuw gebruiken om te creëren,
om te inspireren, om banden te smeden.”
Prometheus is onze personal coach
en tegelijk onze grootste supporter. Hij gelooft in ons potentieel en onze ontplooiing.
De sky is the limit. Begin klein. Soms volstaat een kleine genster.
